Cladocora caespitosa- Ένα μοναδικό και απειλούμενο κοράλλι της Μεσογείου

Το Cladocora caespitosa είναι το μοναδικό πετρώδες κοράλλι που σχηματίζει πραγματικούς υφάλους στη Μεσόγειο. Οι κοραλλιογενείς αυτοί ύφαλοι αναπτύχθηκαν κυρίως στην Πλειστόκαινο γεωλογική περίοδο. Στις μέρες μας εντοπίζονται σποραδικοί ύφαλοι –κατάλοιπο εκείνης της περιόδου– και μικρότερου μεγέθους υφαλοειδείς σχηματισμοί, γνωστοί ως πεδία (beds) ή αναχώματα (banks), ανάλογα με το μέγεθος, την πυκνότητα και τη διεπαφή των αποικιών του κοραλλιού. Αποτελεί ενδημικό είδος της Μεσογείου, παρόλο που εξαπλώνεται και στις ατλαντικές ακτές της Πορτογαλίας και του Μαρόκου, και έχει χαρακτηριστεί Κινδυνεύον (Endangered) από τη Διεθνή Ένωση Προστασίας της Φύσης (IUCN), λόγω της σημαντικής μείωσης των πληθυσμών του.

Το είδος σχηματίζει αποικίες κυρίως σε βραχώδεις, ρηχούς (5-40 m) βυθούς. Οι αποικίες διαμορφώνονται από μικρούς πολύποδες, περίπου 5 mm σε διάμετρο, με χαρακτηριστικό καστανοκόκκινο χρώμα εξαιτίας της συμβίωσης με μικροσκοπικά φύκη (δινομαστιγωτά), τις ζωοξανθέλλες, οι οποίες προσφέρουν ενέργεια στο κοράλλι μέσω φωτοσύνθεσης. Οι υφαλοειδείς σχηματισμοί του Cladocora caespitosa αποτελούν σημαντικό βιότοπο για πολλά θαλάσσια είδη –περισσότερα από 280 είδη ζουν στις αποικίες του.

Καθεστώς προστασίας

Το Cladocora caespitosa προστατεύεται σε ευρωπαϊκό και εθνικό επίπεδο, καθώς θεωρείται είδος προτεραιότητας για τη διατήρηση της μεσογειακής βιοποικιλότητας. Στην Ελλάδα, σημαντικοί πληθυσμοί έχουν εντοπιστεί στον Θερμαϊκό Κόλπο, στον Αμβρακικό Κόλπο και αλλού. Στη Χαλκιδική, στην περιοχή της Βουρβουρούς, έχει βρεθεί ο μοναδικός ύφαλος κοραλλιού στην Ελλάδα. Ωστόσο, η ακριβής εξάπλωση, η κατανομή των αποικιών και η κατάσταση των πληθυσμών παραμένουν υπό διερεύνηση.

Απειλές

Το κοράλλι αντιμετωπίζει σοβαρές πιέσεις, λόγω της ρύπανσης και του ευτροφισμού, της εξάπλωσης χωροκατακτητικών ειδών, της υποβάθμισης των παράκτιων οικοσυστημάτων, αλλά και της παράκτιας αλιείας, η οποία προκαλεί  μηχανικές βλάβες και κατακερματισμό στις αποικίες. Ωστόσο, η κύρια απειλή για το είδος είναι η κλιματική αλλαγή, η οποία προκαλεί λεύκανση στους πολύποδες και μαζική θνησιμότητα πολυπόδων και αποικιών κατά τη διάρκεια θαλάσσιων καυσώνων.

Παρά τις πιέσεις, το είδος διαθέτει μια αξιοσημείωτη στρατηγική επιβίωσης: την «επαναγέννηση» (rejuvenescence), δηλαδή την επανεκκίνηση της ανάπτυξης νεαρών πολυπόδων μετά τη νέκρωση μιας αποικίας λόγω θερμικού στρες, γεγονός που δίνει ελπίδες για τη διατήρησή του.

Γιατί έχει σημασία;

Η προστασία του Cladocora caespitosa δεν αφορά μόνο ένα μεμονωμένο είδος, αλλά ένα ολόκληρο ενδιαίτημα. Οι υφαλοειδείς σχηματισμοί του κοραλλιού λειτουργούν ως «νησίδες ζωής» στη Μεσόγειο, ενισχύοντας τη βιοποικιλότητα και τη λειτουργικότητα των παράκτιων οικοσυστημάτων.

Κείμενο: Λία Παπαδράγκα

Επιστημονική Επιμέλεια: Χρυσάνθη Αντωνιάδου, Επίκουρη καθηγήτρια Τμήματος Βιολογίας ΑΠΘ

Βιβλιογραφία

• ΕΛΙΔΕΚ – Έργο: Estimating the impacts of small-scale fisheries on the endangered coral Cladocora caespitosa.
• Antoniadou C, Pantelidou M, Skoularikou M, Chintiroglou C (2023) Mass Mortality of Shallow-Water Temperate Corals in Marine Protected Areas of the North Aegean Sea (Eastern Mediterranean). Hydrobiology, 2(2), 311–325.
• Antoniadou, C., & Chintiroglou, C. (2010). Benthic fauna associated with the Mediterranean coral Cladocora caespitosa (Anthozoa, Scleractinia) in the North Aegean Sea. Rapp. Comm. int. Mer Médit. 39, Venice, p 432
• Ganias K, Tachoula A, Papandreou S, Antoniadou C (2025) Do static nets pose no threat to the seafloor? Assessing the effects of trammel and gill net fishery on a Cladocora caespitosa bed. Marine Biology Research 21, 176–182.
• Ganias K, Zafeiriadou A, Garagouni M, Antoniadou C (2023) High bycatch rate of the coral Cladocora caespitosa offsets the low discards ratio in Thermaikos Gulf gillnet fishery. Mediterranean Marine Science 24, 203–210.
• Kerstig D, Linares C. (2019) Living evidence of a fossil survival strategy raises hope for warming-affected corals. Science Advances 5, eaax2950.
• Otero MM, Numa C, Bo M, Orejas C, Garrabou J, Cerrano C, Kružic´P, Antoniadou C, Aguilar R, Kipson S, Linares C, Terrón-Sigler A, Brossard J, Kersting D, Casado-Amezúa P, García S, Goffredo S, Ocaña O, Caroselli E, Maldonado M, Bavestrello G, Cattaneo-Vietti R, Özalp B (2017) Overview of the conservation status of Mediterranean anthozoans. IUCN, Malaga, Spain. x + 73 pp.