Φύση – Βιοποικιλότητα

Φύση – Βιοποικιλότητα

Η βιοποικιλότητα ορίζεται ως η ποικιλότητα των ζώντων οργανισμών όλων των οικοσυστημάτων (χερσαίων, θαλάσσιων και άλλων υδάτινων οικοσυστημάτων) καθώς και η ποικιλότητα των οικολογικών σχηματισμών των οποίων είναι μέλη. Στο τελευταίο περιλαμβάνεται η ποικιλότητα εντός των ειδών, ανάμεσα σε είδη και η ποικιλότητα οικοσυστημάτων. (Διεθνής Σύμβαση για τη Βιολογική Ποικιλότητα, Παγκόσμια Σύνοδος Κορυφής ΟΗΕ, Rio de Janeiro, 1992).

Η βιοποικιλότητα μπορεί να ταξινομηθεί σε τρεις βασικούς τύπους-επίπεδα:

1. γενετική ποικιλότητα (το γονιδίωμα), δηλαδή το εύρος των κληρονομικών καταβολών ενός συγκεκριμένου είδους.

 

2. ποικιλότητα των ειδών. Η βιοποικιλότητα αυτή εκφράζεται συνήθως με το πλήθος των ειδών φυτών, ζώων, βακτηρίων που απαντούν σε μια συγκεκριμένη περιοχή.

 

3. ποικιλότητα οικοτόπων (οικοσυστημάτων και τοπίων). Η βιοποικιλότητα οικοσυστημάτων ή φυτοκοινωνιών (habitats), εκφράζεται με το πλήθος των συνδυασμών ειδών φυτών και ζώων που συναντώνται σε μια συγκεκριμένη περιοχή. Η βιοποικιλότητα των τοπίων εκφράζεται με το πλήθος των τύπων τοπίων (αβιοτικών και βιοτικών στοιχείων) που εμφανίζονται σε μια περιοχή ή σε μια χώρα.

 

Η προστασία κάθε επιπέδου εξαρτάται από την προστασία του προηγούμενου ή επόμενου επιπέδου. Η προστασία και διατήρηση των τοπίων εξαρτάται από την προστασία και διατήρηση της βιοποικιλότητας των οικοσυστημάτων που τα συνθέτουν, η σταθερότητα των οικοσυστημάτων εξαρτάται από την προστασία και διατήρηση των ειδών που συμμετέχουν στη δομή τους, δηλαδή από την προστασία και διατήρηση της βιοποικιλότητας των ειδών και η προστασία και επιβίωση των ειδών εξαρτάται από τη διατήρηση και προστασία της γενετικής βιοποικιλότητας τους, δηλαδή τη διατήρηση των κληρονομικών μεταβολών τους σε όλο το εύρος τους. Ο μεγάλος αριθμός και η ποικιλομορφία των σύγχρονων μορφών ζωής στη Γη είναι το αποτέλεσμα εκατοντάδων εκατομμυρίων χρόνων εξελικτικής ιστορίας. Μέσω εξελικτικών διαδικασιών η βιοποικιλότητα αυξομειώνεται. Συγκεκριμένα, η εμφάνιση νέων γονιδίων σε έναν πληθυσμό, νέων ειδών σε μια βιοκοινότητα ή/και νέων τύπων οικοσυστημάτων στη βιόσφαιρα αυξάνουν τη βιοποικιλότητα του πληθυσμού, της βιοκοινότητας και του πλανήτη αντίστοιχα. Μείωση στη γονιδιακή ποικιλία ενός πληθυσμού, η εξαφάνιση ενός είδους ή/και η αλλοίωση, απλούστευση στη σύνθεση ενός οικοσυστήματος μειώνουν τη συνολική βιοποικιλότητα.

 

Η Ελλάδα είναι μια Μεσογειακή χώρα με τεράστιο βιολογικό πλούτο. Είναι ορεινή χώρα (66%) αλλά ταυτόχρονα έχει και έντονα νησιωτικό χαρακτήρα (9.800 νησιά, 18.400km ακτογραμμής). Η γεωγραφική θέση της χώρας, η σύνθετη γεωγραφία της, η γεωλογική και εδαφολογική ποικιλότητα, η ανομοιογένεια του τοπίου και η εντυπωσιακή συνύπαρξη ποικίλων μικροκλιματικών συνθηκών εξηγούν την υψηλή αξία της βιοποικιλότητας της Ελλάδας και τον υψηλό βαθμό ενδημισμού. Ενδεικτικά, αναφέρεται πως η χλωρίδα της Ελλάδας αποτελείται από 5.752 είδη (6.600 τάξα), 22% των οποίων είναι ενδημικά (1.278 είδη), ενώ έχουν καταγραφεί επιπλέον 503 τάξα πολυκύτταρων φυκών και 750 τάξα βρυοφύτων. Η δε πανίδα της Ελλάδας θεωρείται πως προσεγγίζει τα 50.000 είδη ζώων, αριθμώντας πάνω από 24.731 είδη ασπονδύλων και 1.273 είδη σπονδυλωτών (630 ψάρια, 22 αμφίβια, 64 ερπετά, 442 πουλιά και 115 θηλαστικά), με βαθμό ενδημισμού άνω του 16%.

Σε εθνικό επίπεδο τα δυο σημαντικότερα νομοθετικά κείμενα για την διατήρηση της βιοποικιλότητας είναι ο νόμος «για τη Διατήρηση της Βιοποικιλότητας» (Ν.3937/2011 – ΦΕΚ Α’ 60), και η «Εθνική Στρατηγική για τη Βιοποικιλότητα και Σχέδιο Δράσης για την εφαρμογή της Στρατηγικής» (Υ.Α. 40332/2014 – ΦΕΚ Β’ 2383).

Η πρόοδος της χώρας στον τομέα της διατήρησης της φύσης και της βιοποικιλότητας αποτυπώνεται υπό τη μορφή δεικτών. Πρόκειται για 4 από τους 17 στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης της Ατζέντας 2030 των Ηνωμένων Εθνών (SDGs), 8 από τους 20 Στόχους Aichi, 4 από τους 6 στόχους της Ευρωπαϊκής Στρατηγικής για τη Βιοποικιλότητα και 6 από τους 13 στόχους της Εθνικής Στρατηγικής για τη Βιοποικιλότητα.

 

Για περισσότερες πληροφορίες:

Κατάσταση Περιβάλλοντος

H κατάσταση στην Ελλάδα είναι αρκετά ικανοποιητική σε σχέση με την υπόλοιπη Ευρώπη, με τη χώρα να εμφανίζει σημαντική πρόοδο. Τα τελευταία χρόνια σημειώθηκε μεγάλη μείωση (35%) του οικολογικού αποτυπώματος (με την Ελλάδα να καταλαμβάνει μια από τις τελευταίες θέσεις στην Ευρώπη) και αντίστοιχη πτωτική τάση του αποτυπώματος άνθρακα της γεωργίας, κτηνοτροφίας, δασοπονίας και αλιείας. Συγκριτικά, τα χερσαία οικοσυστήματα φαίνεται να είναι σε καλύτερη κατάσταση από τα θαλάσσια, τα οποία δέχονται πιέσεις κυρίως λόγω υπεραλίευσης και παράνομων πρακτικών αλίευσης. Θετική εξέλιξη αποτελεί η πρόσφατη αύξηση των θαλάσσιων προστατευόμενων περιοχών που έχουν ενταχθεί στο δίκτυο NATURA 2000. Παράλληλα όμως, προκύπτει ότι η Ελλάδα θα πρέπει να δώσει έμφαση στην εξάλειψη των απειλών στα δασικά οικοσυστήματα, τα οποία δέχονται την πλειονότητα των πιέσεων από ποίκιλλες δραστηριότητες, εξορυκτικές, βιομηχανικές, αγροτικές και οικιστικές. Ιδιαίτερα θετική είναι η πρόοδος που έχει συντελεστεί στην κατάρτιση των δασικών χαρτών, η οποία με την ολοκλήρωσή της θα έχει συμβάλει καθοριστικά στη δυνατότητα παρακολούθησης και προστασίας των ελληνικών δασών. Στον τομέα των μεταφορών, θα πρέπει να περιοριστεί η επέκταση του οδικού δικτύου της χώρας με στόχο την αναχαίτιση του κατακερματισμού του τοπίου και των φυσικών της οικοσυστημάτων. Επισημαίνεται ότι υπάρχουν σημαντικά περιθώρια περαιτέρω βελτίωσης με τη θέσπιση των Προεδρικών Διαταγμάτων για την προστασία των περιοχών του Δικτύου NATURA 2000, με τη ρύθμιση των χρήσεων γης και τη λήψη διαχειριστικών μέτρων που σήμερα δεν διαθέτουν παρά ελάχιστες.

Φωτογράφος : Αγγελική Κουρσαρη
Φωτογράφος : Κύριλλος Σαμαράς
Μετάβαση στο περιεχόμενο