Το «Αισθητικό Δάσος της Κοιλάδας Τεμπών» βρίσκεται στη Θεσσαλία, ανάμεσα στους ορεινούς όγκους της Όσσας και του Κάτω Ολύμπου και εκτείνεται κατά μήκος του Πηνειού ποταμού. Σχηματίζεται από την κοιλάδα των Τεμπών, με τις απόκρημνες, βραχώδεις και δασωμένες πλαγιές της και από παραποτάμια δάση με πλούσιο φυτικό υπόροφο.
Λόγω της ομορφιάς του ανακηρύχτηκε το 1974 σε ένα από τα 19 αισθητικά δάση της Ελλάδας, ενώ χάρη στην παρουσία σημαντικών ειδών πανίδας και χλωρίδας, εντάχτηκε στο Δίκτυο Natura 2000. Παράλληλα, τμήμα της περιοχής έχει συμπεριληφθεί στις 69 Σημαντικές Περιοχές για τα Πουλιά της Ελλάδας (ΣΠΠΕ).
Στα χρόνια της αρχαιότητας, το πέρασμα αυτό θεωρούνταν στρατηγικής σημασίας, αφού ένωνε τη Μακεδονία με τη Θεσσαλία. Σύμφωνα με τον Ηρόδοτο, «ο αυλών των Τεμπών», δηλαδή η κοιλάδα των Τεμπών, δημιουργήθηκε από τον Ποσειδώνα, όταν χρειάστηκε να βρει διέξοδο στη θάλασσα ο Πηνειός ποταμός, ο οποίος πλημμύριζε τη Θεσσαλική πεδιάδα και δημιουργούσε λίμνη. Δεν αποκλείεται όμως «το αυλάκι στην κοιλάδα των Τεμπών» να είναι αποτέλεσμα σεισμού που προκλήθηκε από τον «κοσμοσείστη Ποσειδώνα».
Σήμερα, η περιοχή αποτελεί σημαντικό οικοσύστημα με σπάνια φυτά, μεταξύ των οποίων είναι η Campanula thessala, το εντυπωσιακό Lilium candidum, το Allium heldreichii, η Centaurea graeca ceccariniana, ο Astragalus lacteus και η Aubrieta thessala.
Η περιοχή φιλοξενεί πλούσια ορνιθοπανίδα, με χαρακτηριστικά είδη το βλαχοτσίχλονο, το χρυσογέρακο και τον δρυομυγοχάφτη. Επιπλέον, έχουν καταγραφεί και είδη που απειλούνται με εξαφάνιση (κατηγορία Κινδυνεύοντα) όπως το όρνιο, ο μαυρόγυπας, ο χρυσαετός και ο σταυραετός, ενώ ο λιβαδόκιρκος, που επίσης έχει καταγραφεί στην περιοχή, ανήκει στα «Κρισίμως Κινδυνεύοντα».
Από τα είδη των θηλαστικών έχουν παρατηρηθεί -ανάμεσα σε άλλα- λύκος, τσακάλι, αγριόγατα, βίδρα, και διάφορα είδη νυχτερίδων. Στην περιοχή φιλοξενείται επίσης και μια μεγάλη ποικιλία ερπετών, αμφιβίων αλλά και διάφορα είδη ιχθυοπανίδας με σημαντικότερα τα σπάνια είδη Pachychilon macedonicum και Vimba melanops. Σημαντική είναι ακόμη η παρουσία ειδών κολεοπτέρων, όπως τα Rosalia alpina, Lucanus cervus και Cerambyx cerdo.
Η υψηλής οικολογικής αξίας περιοχή αντιμετωπίζει σημαντικές πιέσεις από ανθρώπινες δραστηριότητες, όπως ρύπανση των υδάτων, υπεράντληση υδάτινων πόρων, παράνομες υλοτομίες, πυρκαγιές και από την ανεξέλεγκτη απόθεση απορριμμάτων. Επιπλέον, η περιοχή έχει υποστεί αρκετές υδρομορφολογικές αλλοιώσεις τόσο από πλημμυρικά φαινόμενα όσο και από διευθετήσεις της κοίτης, των τάφρων και των ρεμάτων.
Κείμενο: Θέμις Νασοπούλου, Ξεναγός Εθνικών Δρυμών και Υγροτόπων
Φωτογραφία: Φωτογραφία: Γιάννης Ζαρζώνης
Βιβλιογραφία/Πηγές:
Στοιχεία Περιβάλλοντος για το Αισθητικό Δάσος της Κοιλάδας Τεμπών (GR1420005 – Ε.Ζ.Δ. και Ζ.Ε.Π.) Μιχαλάκης Δημήτριος, Μονάδα ΜΔΠΠ Θεσσαλίας, 2023.
http://votaniki.gr/prostasia/diktio-natura-2000/aisthitiko-dasos-koiladas-tempon-gr1420005/
https://filotis.itia.ntua.gr/biotopes/c/GR1420005/
https://www.greek-language.gr/digitalResources/ancient_greek/library/browse.html?text_id=30&page=176