Δέντρο είχα στην αυλή μου

Δέντρο είχα στην αυλή μου για παρηγοριά δική μου
πράσινα κάνει τα φύλλα, τα κλωνάρια του γαλάζια
κόρη κάθονταν στον ίσκιο κι έπλεκε χρυσό γαϊτάνι

Πλέξ’ το κόρη το γαϊτάνι, πλέξ’ το και κρουστάλλωνέ το
κι αλλουνού να μην το δώσεις, μόν’ εμένα του λεβέντη
να το βάλω στο σπαθί μου και στ’ ασημοκούμπουρό μου

πλέξ’ το και κρουστάλλωνέ το: πλέξ’ το κρουστά (δηλαδή σφιχτά, σε αντίθεση με το αραιοπλεγμένο)

Ήπειρος

Σχόλια

Τραγούδι της αγάπης, από την Ήπειρο στα βήματα του ζαγορίσιου χορού. Η ποιητική περιγραφή ενός δέντρου μας εισάγει στο κυρίως θέμα του τραγουδιού, την προτροπή του νέου προς την κόρη να τον προσέξει.

Μοιράσου τους στίχους

Γεια σου παπαρούνα μου

Εψές προψές επέρασα από τη γειτονιά σου
γεια σου παπαρούνα μου

’κούγω που σε μαλώνανε η μάνα σου κι η θεια σου
παπαρούνα μ’ γεια σου γεια σου
και γλυκό είν’ το φίλημά σου

Κι αν σε μαλώνανε για ’μέ να μην ξαναπεράσω
γεια σου παπαρούνα μου

Πέρνα λεβέντη μ’ πέρναγε όπως περνούσες πρώτα
παπαρούνα μ’ γεια σου γεια σου
και γλυκό είν’ το φίλημά σου

Όπως περνούσες πρώτα στης αγάπης σου την πόρτα

Ήπειρος

Σχόλια

Διαλογικό τραγούδι της αγάπης, από την Ήπειρο, στο οποίο η αγαπημένη παρομοιάζεται με παπαρούνα. Η λέξη «παπαρούνα» αποτελεί και το βασικό υλικό δημιουργίας των επωδών και των στιχουργικών τσακισμάτων. Το τραγούδι αυτό είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα στιχοποιίας στο οποίο οι συνεχείς αναφορές σε ένα στοιχείο της φύσης (συνήθως πουλί ή λουλούδι) δημιουργούν ένα δεύτερο επίπεδο αφήγησης παράλληλο στον βασικό κορμό των στίχων.

Μοιράσου τους στίχους

Βασιλικός θα γίνω

Βασιλικός θα γίνω στο παραθύρι σου
κι ανύπαντρος θα μείνω για το χατίρι σου

Έλα, έλα με τ’ εμένα
να περνάς χαριτωμένα

Έβγα στο παραθύρι κρυφά απ’ τη μάνα σου
και κάνε πως ποτίζεις τη μαντζουράνα σου

Τούτο δω το καλοκαίρι
θέλω να σε κάνω ταίρι

Ο ήλιος βασιλεύει κι η μέρα σώνεται
κι ο νους μου απ’ την αγάπη δε συμμαζώνεται

Έλα, έλα το πουλί μου
τώρα που ’μαι μοναχή μου

Τέσσερα πορτοκάλια, τα δυο σαπίσανε
ήρθα για να σε πάρω και δε μ’ αφήσανε

Μαύρα μάτια και μεγάλα
ζυμωμένα με το γάλα

Μαύρα μάτια στο ποτήρι
γαλανά στο παραθύρι

Πωγώνι

Σχόλια

Δίστιχα της αγάπης, ταιριασμένα σε πωγωνίσιο, τον πιο χαρακτηριστικό χορό της επαρχίας Πωγωνίου στην Ήπειρο. Ο βασιλικός και η μαντζουράνα πρωταγωνιστούν εδώ ως μέσα για να βρεθεί ο ερωτευμένος κοντά στην αγαπημένη του και να κερδίσει την προσοχή της.

Μοιράσου τους στίχους

Απρίλη Απρίλη αντάριασες

Απρίλη Απρίλη αντάριασες Μαγιά καταδροσίζεις
τα ξένα και τα μακρινά τα πρόβατα δε φάν’καν
μωρ’ για τα, για τα πού ’ρχονται λαλώντας τα κουδούνια
λαλώντας κουβεντιάζοντας το πού θα στεν’ τη στρούγκα
στη μια τη ράχ’ δεν έχ’ νερό στην άλλ’ δεν έχ’ αέρα

για τα: να τα

Δροσοπηγή Ιωαννίνων

Σχόλια

Καθιστικό τραγούδι της ποιμενικής ζωής από τη Δροσοπηγή Ιωαννίνων. Προβάλλονται αφενός οι καιρικές συνθήκες κατά τους μήνες της άνοιξης και αφετέρου η σχέση εξάρτησης των βοσκών από τα στοιχεία της φύσης (τις καιρικές συνθήκες, το νερό και τον αέρα).

Μοιράσου τους στίχους

Από πέρα απ’ το ποτάμι

Από πέρα απ’ το ποτάμι
κι από δώθε απ’ το πλατάνι
κάθονταν Ρωμιός και Τούρκος
τον Ρωμιό τον λένε Γιάννη

Μωρ’ Μάρω και Μαρίγια
’μάραντος και ντερτελίνα

Τον Ρωμιό τον λένε Γιάννο
και τον Τούρκο Σουλεϊμάνο
είχε ο Γιάννος μια κοπέλα
που τη λέγανε Ζαχάρω

Μωρ’ Μάρω και Μαρίγια
’μάραντος και ντερτελίνα

Του λέει ο Σουλεϊμάνος
θα σ’ την πάρω τη Ζαχάρω
δεν σ’ τη δίνω Σουλεϊμάνο
δεν τη δίνω τη Ζαχάρω

Μωρ’ Μάρω και Μαρίγια,
’μάραντος και ντερτελίνα

ντερτελίνα, ντρεντελίνα, τρεντελίνα: το φυτό μηδική, είδος τριφυλλιού με ωραία κίτρινα άνθη

Πωγώνι

Σχόλια

Ηπειρώτικο πολυφωνικό τραγούδι από το Πωγώνι. Τα πολυφωνικά τραγούδια αποτελούν μια ιδιαίτερη μουσική παράδοση με αρχαϊκές καταβολές. Ερμηνεύονται από μικρό φωνητικό σύνολο, συνήθως χωρίς τη συνοδεία μουσικών οργάνων. Η στιχουργική ιδιαιτερότητα του συγκεκριμένου τραγουδιού είναι η επίκληση δύο στοιχείων της φύσης (του αμάραντου και της ντερτελίνας), που διακόπτει ως στιχουργικό τσάκισμα τη ροή της αφήγησης και τη συνδέει με το περιβάλλον δημιουργώντας το φυσικό της σκηνικό.

Μοιράσου τους στίχους

Το τραγούδι του τρύγου

Στον τρύγο εγεννήθηκα πο ’χει πολλά γραμμένα
θέλετε να τα μάθετε, να σας τα πω ένα ένα

Αγάπησα κι εγώ ορφανή ένα παλληκαράκι
μ’ αυτός σκληρός και άστατος, το ’ριχνε στο κρασάκι

Ωραίος που ’ναι ο τρύγος μας με κόκκινο σταφύλι
που έχει το χαμόγελο και το γλυκό στα χείλη

Εγώ κρασί δεν έπινα, ούζο για να μεθύσω
τώρα τα πίνω και τα δυο για να σε λησμονήσω

Κέρκυρα

Σχόλια

Τραγούδι του τρύγου από την Κέρκυρα. Στα δίστιχά του συνταιριάζονται οι αναφορές στο σταφύλι και το κρασί με στίχους της αγάπης.

Μοιράσου τους στίχους

Πού πας αφέντη μέρμηγκα

Πού πας αφέντη μέρμηγκα
πού πας κατακαημένε
με τ’ αλέτρι φορτωμένε

Θα πάω πάνω στη Βλαχιά
να φκιάξω έν’ αμπελάκι
σαν το περιβολάκι

Το τρύγησα, το πάτησα
γεμίζω τρεις βαρέλες
σαν τις όμορφες κοπέλες

Κεφαλονιά

Σχόλια

Σκωπτικό τραγούδι από την Κεφαλονιά, που χορεύεται στα βήματα του τοπικού χορού «μέρμηγκας», με θέμα το αμπέλι και το κρασί. Είναι χαρακτηριστικός ο παραλληλισμός του αγρότη που μοχθεί με τον μέρμηγκα.

Μοιράσου τους στίχους

Καραβίτικος

Άχι, καημένε Καραβά με τις πορτοκαλιές σου
και με τα κρύα σου νερά και με τις κοπελιές σου

Πορτοκαλιά του Καραβά που κάνεις πορτοκάλια
δώσε μου κόρη το φιλί, μη θέλεις παρακάλια

Απ’ όλα του τού Καραβά ένα μόνο μ’ αρέσει
ο άγιος Χαράλαμπος που είναι μες στη μέση

Το καραβίτικο νερό όποιος το πιει παγώνει
κι όποιος περάσει από ’κεί αγάπη στερεώνει

Ο Καραβάς είναι χωριό των Κυθήρων

Κύθηρα

Σχόλια

Χορευτικό τραγούδι από τα Κύθηρα. Στα δίστιχά του, τα παινέματα για τις φυσικές ομορφιές του Καραβά συνταιριάζονται αρμονικά με στίχους της αγάπης.

Μοιράσου τους στίχους

Ήθελα να ’χα δυο καρδιές

Και τ’ αστεράκια τ’ ουρανού τα λαμπροφορεμένα
θα μαυροφορεθούν κι αυτά αν δε σε πάρω εσένα

Καρδιά μου βάστα υπομονή όπως βαστάει το χώμα
που το πατούν και δε μιλεί γιατί δεν έχει στόμα

Ήθελα να ’χα δυο καρδιές τη μια να σ’ τη χαρίσω
την άλλη να την έχω εγώ να μη σε λησμονήσω

Κέρκυρα

Σχόλια

Δίστιχα της αγάπης από την Κέρκυρα. Στους στίχους τους αποτυπώνεται ποιητικά ο πόνος της αγάπης, με αναφορές σε στοιχεία της φύσης.

Μοιράσου τους στίχους

Έπιασε πάλι το χορό

Έπιασε πάλι το χορό τ’ όμορφο πορτοκάλι
και μύρισε κι η μια μεριά και μύρισε κι η άλλη

Έπιασε πάλι το χορό τ’ όμορφο κυπαρίσσι
όπου κρατούν οι κλώνοι του σ’ Ανατολή και Δύση

Ομπρός ομπρός βασιλικός και παραπίσω βιόλα
και παραπίσω γιασεμί απού μυρίζει απ’ όλα

Στρογγυλομηλοπρόσωπη, λακκουβοπηγουνάτη
την πέτρα σκίζεις, κάνεις δυο με το δεξί σου μάτι

Κύθηρα

Σχόλια

Χορευτικό τραγούδι, από τα Κύθηρα, στα βήματα του χορού «παλιός μπουρδάρης». Τα δίστιχα παινεύουν με γλαφυρό τρόπο τους χορευτές παρομοιάζοντάς τους με δέντρα και άνθη.

Μοιράσου τους στίχους