Μαρία πάει για πασχαλιές

Μαρία πάει για πασχαλιές, λάλησ’, αηδόνι μ’, λάλησι
πασχαλίτσες να μαζέψει
μες στ’ αμπέλια στα χουράφια

Μαζώνουντας τις πασχαλιές, λάλησ’, αηδόνι μ’, λάλησι
γελώντας, τραγουδιώντας
βρίσκ’ αηδόν’ που κελαηδούσι

Αγάλια αγάλια του ζυγών’, λάλησ’, αηδόνι μ’, λάλησι
να μην του ξινουμίσει
να τ’ αφήσ’ να κελαηδήσει

Έκατσι του καμάρουνι, λάλησ’, αηδόνι μ’, λάλησι
κι ’κείνου την τηρούσι
κι γλυκά την κελαηδούσι

ξινουμίσει: ξαφνιάσει

Καρωτή Έβρου

Όλα τα τραγούδια από τη Θράκη & την Ανατολική Ρωμυλία

Σχόλια

Τραγούδι της Λαμπρής από την Καρωτή Έβρου με θέμα το αηδόνι. Η λέξη «αηδόνι» αποτελεί και το βασικό υλικό δημιουργίας των στιχουργικών τσακισμάτων. Το τραγούδι αυτό αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα στιχοποιίας, στο οποίο οι συνεχείς αναφορές σε ένα στοιχείο της φύσης (συνήθως πουλί ή λουλούδι) δημιουργούν ένα δεύτερο επίπεδο αφήγησης, παράλληλο στον βασικό κορμό των στίχων του τραγουδιού.
Τραγούδι που συνοδεύει τον χορό της Λαμπρής στην Καρωτή Έβρου. Αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα των τραγουδιών του Πάσχα, που θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική στιγμή του εθιμολογικού κύκλου. Ερμηνεύεται μετά τους κοριτσίστικους ταπεινούς και ξύσυρτους χορούς, στον κύκλο των ζωναράδικων που ακολουθούν, με τα οποία πληρώνεται το πάνδημο, αναστάσιμο χοροστάσι με την εξέχουσα συμβολική και λειτουργική σημασία. Στο συγκεκριμένο τραγούδι της αγάπης αναδεικνύεται η σχέση των ανθρώπων με τη θαλερή ανοιξιάτικη φύση ‒η οποία εκφράζει με τον καλύτερο τρόπο την ανανέωση της ζωής‒ και παραλληλίζεται με την πολυπόθητη ανανέωση της κοινότητας. Την ανανέωση που συνδέεται άρρηκτα με τα νυφοδιαλέγματα, τα αρραβωνιάσματα και τους γάμους, που ακολουθούν τα πασχαλινά πάνδημα γλέντια.

Ζωή Ν. Μάργαρη (2023)

Μοιράσου τους στίχους

>> Φύση και Παραδοσιακό Τραγούδι

Κάτω στ’ς Μπαρμπαριάς τον κάμπο

Κάτω στ’ς Μπαρμπαριάς τον κάμπο
τα ψαρούδια κάνουν γάμο
τα μυρμήγκια πανηγύρι
κάλεσαν κι εμένα νούνο
κάκιωσα κι εγώ δεν πήγα
πουκάμ’σο δεν είχα να βάλω
δένω το ’να, δένω τ’ άλλο
δένω του μπαμπά τ’ σαλβάρα
άντα βγαίνω κι αγναντεύω
ο λαγός λαλάει τη λύρα
κ’ η αλεπού το τουμπερλέκι
κι ο σκαντζόχοιρους ο σγούρος
κάν’ τη χελώνα με το μάτι
Έλα βράδυ στο κρεβάτι
να φιλήσεις μαύρο μάτι
και λαιμό τσιμπουρασμένο

νούνος: κουμπάρος
άντα: όταν

Έβρος

Όλα τα τραγούδια από τη Θράκη & την Ανατολική Ρωμυλία

Σχόλια

Εύθυμο σκωπτικό τραγούδι από τον Έβρο που χορεύεται ως ξεσυρτός χορός. Περιγράφει με χιούμορ το γαμήλιο γλέντι που στήνουν τα ψαρούδια, τα μυρμήγκια, ο λαγός, η αλεπού, ο σκαντζόχοιρος και η χελώνα, με μουσικές, τραγούδια και ερωτικά πειράγματα. Το θέμα του γάμου των ζώων είναι ευρέως διαδεδομένο και απαντά είτε σε παιδικά τραγούδια είτε σε τραγούδια συνδεδεμένα με τα έθιμα της Αποκριάς, όπου υπερισχύει το σατυρικό τους περιεχόμενο.

Μοιράσου τους στίχους

>> Φύση και Παραδοσιακό Τραγούδι

Λεν ήρθε Μάης κι η Άνοιξη

Λεν ήρθε Μάης κι η άνοιξη, ήρθε το καλοκαίρι
που ανθίζουν τα τριαντάφυλλα τα μοσχομυρισμένα

Άσπρο τριαντάφυλλο φορώ και θέλω να το βάψω
κι αν το πετύχω στη βαφή πολλές καρδιές θα κάψω

Σουφλί Έβρου

Όλα τα τραγούδια από τη Θράκη & την Ανατολική Ρωμυλία

Σχόλια

Χορευτικό τραγούδι της άνοιξης και της αγάπης από το Σουφλί του Έβρου. Τα δίστιχα αυτά, τα οποία αναφέρονται στον ερχομό της άνοιξης και τον καλλωπισμό των ανθρώπων με τριαντάφυλλα, είναι ευρύτατα διαδεδομένα στον ελληνικό χώρο σε διάφορες παραλλαγές.

Μοιράσου τους στίχους

>> Φύση και Παραδοσιακό Τραγούδι

Κόρη μ’ κι αν περπατείς λιανά

Κόρη μ’ κι αν περπατείς λιανά, πες μας και τι κιρδεύεις
και ’γώ στην πόρτα σ’ φύτρουσα πράσινου λουλουδάκι
συβαίνεις, βγαίνεις μι πατείς μι τ’ άσπρου το ποδάρι σ’
και συ Θεό δε νόμαξις, να σκύψεις να μι πάρεις
θέλεις στουν κόρφου σ’ βάλι μι, θέλεις και στο τζουλούφι σ’
νε συ μυρίζεις όμορφα, σαν ίτσια, σα λιλίτσα
σα μήλο, σαν τριαντάφυλλο, σαν όλα τα λουλούδια

κιρδεύεις: κερδίζεις
συβαίνεις: μπαίνεις μέσα
ίτσια: αγριομενεξέδες

Μεταξάδες Έβρου

Όλα τα τραγούδια από τη Θράκη & την Ανατολική Ρωμυλία

Σχόλια

Δρομικό τραγούδι της αγάπης από τους Μεταξάδες Έβρου με αλληγορικό περιεχόμενο. Το πράσινο λουλουδάκι (ο ερωτευμένος) παρακαλεί την κόρη να το προσέξει.
Δρομικό τραγούδι από την περιοχή του Έβρου που φαίνεται ότι ερμηνευόταν από τα μέσα του χειμώνα μέχρι και το τέλος της άνοιξης. Στους Μεταξάδες επιτελούνταν από τις γυναίκες της κοινότητας οι οποίες συνήθιζαν να ανεβαίνουν την εν λόγω περίοδο στο παρεκκλήσι του προφήτη Ηλία τις Κυριακές. Κατά την αποχώρησή τους από τον ναό, σχημάτιζαν ζεύγη και τραγουδώντας δημιουργούσαν καμάρες κάτω από τις οποίες περνούσαν διαδοχικά όλες, κινούμενες προς την πλατεία του χωριού. Όταν έφταναν στο μεσοχώρι ακολουθούσε χορός, με τις γυναίκες να τραγουδούν αντιφωνικά. Πέραν της επιτελεστικής του ιδιομορφίας εξαιρετικό ενδιαφέρον παρουσιάζει το περιεχόμενο του ποιητικού κειμένου που με γλαφυρές περιγραφές συνδέει τις γυναίκες με το φυσικό περιβάλλον.

Ζωή Ν. Μάργαρη (2023)

Μοιράσου τους στίχους

>> Φύση και Παραδοσιακό Τραγούδι

Θ’ ανέβω σε ψηλό βουνό

Παίρνω το χρυσοσκέπαρο και τ’ αργυρόν πριόνι
ν’ ανέβω σε ψηλό βουνό και σ’ έμορφο βαλκάνι
να κόψω δάφνες και μηλιές και μια νεραντζουπούλα
να φτιάξω τη λυρίτσα μου και τ’ αργυρόν δοξάρι
για να λαλώ πολύ καλά, χορεύουν τα κουρίτσια
χορεύ’ κ’ εμέν’ καλούδα μου που θέλ’ να με χωρίσει
Στο τι κόρη μ’ δε μ’ άρεσες και θέλ’ς να με χωρίσεις
’γώ είμαι πρώτος μάστορας κι ο πρώτος ο ντουλγκέρης
φτιάνω τα σπίτια τα ψηλά της πόλης τ’ αργαστήρια
φτιάνω και την Αγια-Σοφιά και την Αγια-Μαρίνα

βαλκάνι: δασωμένο ψηλό βουνό
ντουλγκέρης: χτίστης

Αμπελάκια Έβρου

Όλα τα τραγούδια από τη Θράκη & την Ανατολική Ρωμυλία

Σχόλια

Χορευτικό τραγούδι από τα Αμπελάκια του Έβρου. Ο μάστορας χτίστης περιγράφει με υπερηφάνεια και υπερβολή τα έργα του, για να κερδίσει την αγαπημένη του. Πρόκειται για ένα από τα λιγοστά τραγούδια που μας δίνουν πληροφορίες για την κατασκευή μουσικών οργάνων από ξύλα δέντρων.

Μοιράσου τους στίχους

>> Φύση και Παραδοσιακό Τραγούδι

Ένας Άγουρος

Ένας άγουρος κι ένας καλός στρατιώτης
κάστρο γύρευε, χωριό να πάει να μείνει
κι ούδε κάστρο βρίσκ’ κι ούδε χωριό να μείνει
βρίσκει ένα δεντρί, δεντρί μαλαματένιο
στέκ’ και το ρωτάει, στέκεται και του λέει
Δέξε με δεντρί, εμέν’ και τ’ άλογό μου
πού είν’ η ρίζα σου να δέσω τ’ άλογό μου
πού είν’ η κλώνα σου να βάλω τ’ άρματά μου
Για κι η ρίζα μου, δέσε και τ’ άλογό σου
για κι η κλώνα μου, βάλε και τ’ άρματά σου
για κι ο ίσκιος μου, πέσε να ξαποστάσεις
κι αύριο το ταχιά το δίκιο μ’ το γυρεύω
δυο σταμνιά νερό στη ρίζα μου να ρίξεις

άγουρος: αγόρι, παλληκάρι
δέξε με: υποδέξου με
το ταχιά: πολύ νωρίς, πρωί πρωί

Θράκη

Όλα τα τραγούδια από τη Θράκη & την Ανατολική Ρωμυλία

Σχόλια

Ακριτικό τραγούδι από τον Έβρο, άλλο ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα προσωποποίησης της φύσης. Ο διάλογος του δέντρου με τον περιπλανώμενο έφιππο στρατιώτη αποκαλύπτει πώς συνυφαίνεται η πορεία του ανθρώπου με το φυσικό περιβάλλον.

Μοιράσου τους στίχους

>> Φύση και Παραδοσιακό Τραγούδι

Δε σε θαρρούσα Δούναβη

Δε σε θαρρούσα Δούναβη νερό να κατεβάσεις
κι εσύ νερό κατέβασες μια θάλασσα γεμίζεις
κατέβασες και μια μηλιά με μήλα φορτωμένη
που ’χει τα μήλα κόκκινα, φύλλα ζωγραφισμένα
κι απάνω στην κορφίτσα της δυο αδέρφια αγκαλιασμένα
κι ένα από τ’ άλλο έλεγαν κι ένα από τ’ άλλο λένε
Βάστα καλά, καλέ αδερφέ, να μην ’ποχωριστούμε
κι αν χωριστούμε ύστερα πια πού θ’ ανταμωθούμε
Κει που ανταμώνται τα νερά κι οι πάχνες και τα χιόνια
εκεί θ’ ανταμωθούμ’ κι εμείς, τα δυο μας χελιδόνια

Μπάνα Ανατολικής Ρωμυλίας

Όλα τα τραγούδια από τη Θράκη & την Ανατολική Ρωμυλία

Σχόλια

Τραγούδι της ξενιτιάς από την Μπάνα της Ανατολικής Ρωμυλίας στον ρυθμό του ζωναράδικου χορού. Συνταρακτική περιγραφή της δραματικής σκηνής δύο αδερφών που έχουν παρασυρθεί από τα ορμητικά νερά του ποταμού και χαροπαλεύουν, με μόνη βοήθεια μια μηλιά. Το συγκεκριμένο θέμα είναι ευρύτατα διαδεδομένο στον ελληνικό χώρο. Κάποιες παραλλαγές του τραγουδιού περιγράφουν τα αδέρφια ήδη νεκρά πάνω στη μηλιά ή πνιγμένα μέσα στο ποτάμι.

Μοιράσου τους στίχους

>> Φύση και Παραδοσιακό Τραγούδι

Γιάννου λουλούδια μάζουνι

Γιάννου λουλούδια μάζουνι, χεμ τα μαζών’ χεμ λέει
Λουλούδια μου αγληγουρστά, τι αδιάζιστι κι ανοίγ’τι
θα πέσει πάχνη θα σας κάψ’ πως έκαψι κι εμένα
Γιάννου λουλούδια μάζουνι, ζουμπούλια, μενεξέδες

Γιάννου: η Γιάννω
χεμ: μαζί, παράλληλα, και
αγληγουρστά: βιαστικά, ανυπόμονα
αδιάζιστι: βιάζεστε
πως: όπως

Θράκη

Όλα τα τραγούδια από τη Θράκη & την Ανατολική Ρωμυλία

Σχόλια

Τραγούδι με γνωμικό και αλληγορικό περιεχόμενο από τη Θράκη. Τα λουλούδια που ανθίζουν πρόωρα και καίγονται από την κρύα πάχνη παραλληλίζονται με την ανυπομονησία και την απερισκεψία της νιότης. Ο ευθύς λόγος της Γιάννως προς τα λουλούδια και η επανάληψη του πρώτου ημιστίχιου στην αρχή και στο τέλος του τραγουδιού προσδίδουν έντονη δραματικότητα στην αφήγηση. Το τραγούδι χορεύεται στα βήματα του ζωναράδικου χορού.

Μοιράσου τους στίχους

>> Φύση και Παραδοσιακό Τραγούδι

Βασίλεψε αυγερινός

Βασίλεψε αυγερινός γλυκοχαράζει η μέρα
πάν’ τα πουλάκια στη βοσκή όλα ζευγαρωμένα
κι ένα πουλάκι μοναχό κάθεται το καημένο
δε φάνηκε το ταίρι του και είναι λυπημένο

Θράκη

Όλα τα τραγούδια από τη Θράκη & την Ανατολική Ρωμυλία

Σχόλια

Χορευτικό τραγούδι από τη Θράκη. Ποιητική περιγραφή της εικόνας των πουλιών στον πρωινό ουρανό και αλληγορικό περιεχόμενο για την προσμονή του αγαπημένου προσώπου και τη μοναξιά.

Μοιράσου τους στίχους

>> Φύση και Παραδοσιακό Τραγούδι

Αμπέλι μου πλατύφυλλο

Αμπέλι μου πλατύφυλλο και κοντοκλαδεμένο
για’ δεν ανθείς αμπέλι μου, σταφύλια για’ δεν κάνεις
μου χάλασες παλιάμπελο κι εγώ θα σε πουλήσω
Μη με πουλάς αφέντη μου και μη μου παζαρεύεις
για βάλε νιους και φτιάσε με, γέρους και κλάδεψέ με
βάλε κορίτσια ανύπαντρα να με κορφολογήσουν
βάλε γριές μεσόκοπες να με βλαστολογήσουν

Κορφολόγημα είναι η κοπή των νεαρών βλαστών στην κορυφή του φυτού.
Βλαστολόγημα είναι η αραίωση των βλαστών

Έβρος

Όλα τα τραγούδια από τη Θράκη & την Ανατολική Ρωμυλία

Σχόλια

Χορευτικό τραγούδι για το αμπέλι από τον Έβρο. Ο ζωηρός διάλογος ανάμεσα στον παραπονεμένο, διαμαρτυρόμενο ιδιοκτήτη και στο μισοπαρατημένο, απεριποίητο αμπέλι φανερώνει τις εντατικές και συνεχείς εργασίες από ειδικά χέρια που απαιτεί η αμπελοκαλλιέργεια για να αποδώσει πλούσια παραγωγή.