Χελιδονάκι μου γοργό

Χελιδονάκι μου γοργό, γοργό μου χελιδόνι
πέψω σε θέλω εις τα μακριά και στον αλάργο κόσμο
σε τόπο απ’ έχω μια φιλιά και μια καινούργια αγάπη
κι έχω καιρό να την ιδώ χρόνο να την ’νταμώσω
μέρα να πάω δε μπορώ, τη νύχτα δεν κατέχω
φοβούμαι τα περάματα

Ασή Γωνιά Χανίων

Όλα τα τραγούδια από την Κρήτη

Σχόλια

Ριζίτικο τραγούδι από την Ασή Γωνιά Χανίων. Ο ερωτευμένος νέος ζητά από το χελιδόνι τη συνδρομή του στην επικοινωνία με την αγαπημένη του.
Τα ριζίτικα, τα «τραγούδια» όπως ονομάζονταν παλαιότερα, είναι φωνητικά κομμάτια με αφηγηματικό περιεχόμενο. Ερμηνεύονται από μία φωνή ή και ομάδα φωνών, συνήθως χωρίς τη συνοδεία μουσικών οργάνων. Η ονομασία «ριζίτικα» προέρχεται πιθανότατα από τις ρίζες, τους πρόποδες των βουνών της Κρήτης και κυρίως των Λευκών Ορέων, τόπο δημιουργίας και έμπνευσης των τραγουδιών αυτών.

Μοιράσου τους στίχους

>> Φύση και Παραδοσιακό Τραγούδι

Σε ψηλό βουνό

Σε ψηλό βουνό, σε ριζιμιό χαράκι
κάθεται έν’ αϊτός βρεγμένος, χιονισμένος
και παρακαλεί τον ήλιο ν’ ανατείλει
Ήλιε ανάτειλε, ήλιε λάμψε και δώσε
για να λιώσουνε χιόνια ’πού τα φτερά μου
και τα κρούσταλλα απού τ’ ακράνυχά μου

ριζιμιό: ριζωμένο
χαράκι: μεγάλος βράχος

Κρήτη

Όλα τα τραγούδια από την Κρήτη

Σχόλια

Ριζίτικο τραγούδι από την Κρήτη, που περιγράφει την επίκληση του αϊτού προς τον ήλιο, ένα θέμα με πολλαπλές αλληγορικές ερμηνείες.
Τα ριζίτικα, τα «τραγούδια» όπως ονομάζονταν παλαιότερα, είναι φωνητικά κομμάτια με αφηγηματικό περιεχόμενο. Ερμηνεύονται από μία φωνή ή και ομάδα φωνών, συνήθως χωρίς τη συνοδεία μουσικών οργάνων. Η ονομασία «ριζίτικα» προέρχεται πιθανότατα από τις ρίζες, τους πρόποδες των βουνών της Κρήτης και κυρίως των Λευκών Ορέων, που είναι ο κατεξοχήν τόπος δημιουργίας και έμπνευσης των τραγουδιών αυτών.

Μοιράσου τους στίχους

>> Φύση και Παραδοσιακό Τραγούδι

Μαντινάδες Κρήτης

Του Ψηλορείτη τα πουλιά στον κάμπο δε φωλεύουν
κι οι μερακλίδικες καρδιές τα πλούτη δε ζηλεύουν

Άχυρα ρίχνω στο νερό, βαριά ’ναι και βουλιούνε
κι άλλοι μολύβια ρίχνουνε και στον αφρό κυλούνε

Δεντρί που δε σου μέλλεται να φάεις τον καρπόν του
μην κοιμηθείς στον ίσκιον του και πάρεις τον καημόν του

Φύλλο ξερό στον ποταμό το ρέμα του με σέρνει
ποιος ξέρει σε ποιο πέλαγο, σε ποιο γκρεμό με φέρνει

Ο άντρας κάνει τη γενιά κι όχι η γενιά τον άντρα
σαν είναι ο τράγος δυνατός, δεν τονε στένει η μάντρα

Φύσηξε αγέρι τα πανιά για να καρπίσει η γης μας
ψωμί να φάνε οι ξένοι μας κι οι φίλοι κι οι οχτροί μας

Μην τονε κλαις τον αϊτό όντε βροντά και βρέχει
μόνο να κλαις ένα πουλί όπου φτερά δεν έχει

Περήφανος είναι ο αϊτός γιατί ψηλά καθίζει
μα η πέρδικα κι αν κελαηδεί στο χώμα στραταρίζει

Περήφανος είν’ ο αϊτός μα είν’ και το γεράκι
που βάνει σε λογαριασμό κάθε λογής πουλάκι

Ποτέ γεράκι δε γερνά μόν’ από σκότος πάει
μ’ αλήθεια και το δίκιο ντου κάνει το, δεν το χάνει

Ένας αϊτός στη θύελλα παλεύει μη μπλαντάξει
και καρτερεί την ξαστεριά στον ήλιο να πετάξει

Ήλιε μου ίντα σου ’καμα και πας να βασιλέψεις
κι αφήνεις με στα σκοτεινά και πας αλλού να φέξεις

Ο κόσμος είν’ ένα δεντρί και ’μείς τ’ απωρικό του
ο Χάρος είναι τρυγητής και τρώει τον καρπό του

Κρήτη

Όλα τα τραγούδια από την Κρήτη

Σχόλια

Μαντινάδες από την Κρήτη. Οι ποιητικές περιγραφές του φυσικού περιβάλλοντος, των φυτών, των ζώων, των πουλιών βρίθουν από αλληγορίες και γνωμικά για τον άνθρωπο, τη ζωή και τον θάνατο.

Μοιράσου τους στίχους

>> Φύση και Παραδοσιακό Τραγούδι

Μαντινάδες για την ελιά

Είναι δέντρα πολλά στη γη, σαν την ελιά δεν είναι
βρέχει, χιονίζει, λιάζεται και πάντα δροσερή ’ναι

Μα ’γώ αγαπώ τη την ελιά γιατί βγάνει το λάδι
και φέγγει στην αγάπη μου όντε δειπνά το βράδυ

Απόψε μόνο κι αύριο αργά θα ν’ είμαστε νομάδι
κι ύστερα ξεχωρίζομε ωσάν τσ’ ελιάς το λάδι

Κρήτη

Όλα τα τραγούδια από την Κρήτη

Σχόλια

Μαντινάδες από την Κρήτη με θέμα την ελιά, το δέντρο που κυριαρχεί παντού στο νησί. Οι αναφορές στα λιόδεντρα και το ελαιόλαδο συνδυάζονται ποιητικά με στίχους της αγάπης.

Μοιράσου τους στίχους

>> Φύση και Παραδοσιακό Τραγούδι

Λάλησε κούκε, λάλησε

Λάλησε κούκε, λάλησε, λάλα χρυσό μου αηδόνι
λάλα τον πρωινό σκοπό σε ούλους τσι μπαξέδες
στον εδικό μου τον μπαξέ, αηδόνι μη λαλήσεις
γιατί έχω μαύρη την καρδιά, βαμμένη με μπογιάδες
ο χάρος μού την έβαψε

Ασή Γωνιά Χανίων

Όλα τα τραγούδια από την Κρήτη

Σχόλια

Ριζίτικο τραγούδι από την Ασή Γωνιά Χανίων. Είναι χαρακτηριστική η παράκληση του λαϊκού ποιητή προς τον κούκο και το αηδόνι, να σταματήσουν να κελαηδούν για να θρηνήσουν μαζί του.
Τα ριζίτικα, τα «τραγούδια» όπως ονομάζονταν παλαιότερα, είναι φωνητικά κομμάτια με αφηγηματικό περιεχόμενο. Ερμηνεύονται από μία φωνή ή και ομάδα φωνών, συνήθως χωρίς τη συνοδεία μουσικών οργάνων. Η ονομασία «ριζίτικα» προέρχεται πιθανότατα από τις ρίζες, τους πρόποδες των βουνών της Κρήτης και κυρίως των Λευκών Ορέων, που είναι ο κατεξοχήν τόπος δημιουργίας και έμπνευσης των τραγουδιών αυτών.

Μοιράσου τους στίχους

>> Φύση και Παραδοσιακό Τραγούδι

Για ιδές περβόλιν έμορφο

Για ιδές περβόλιν έμορφο για ιδές κατάκρυα βρύση
στο περιβόλι μας
στ’ ώριο περβόλι μας τ’ όμορφο

κι όσα δέντρα ’πεψεν ο Θιος μέσα ’ναι φυτεμένα
στο περιβόλι μας
στ’ ώριο περβόλι μας τ’ όμορφο

κι όσα πουλιά πετούμενα μέσα ’ναι φωλεμένα
στο περιβόλι μας
στ’ ώριο περβόλι μας τ’ όμορφο

μέσα σε κείνα τα πουλιά ευρέθη ένα παγώνι
στο περιβόλι μας
στ’ ώριο περβόλι μας τ’ όμορφο

και χτίζει τη φωλίτσα του σε μιας μηλιάς κλωνάρι
στο περιβόλι μας
στ’ ώριο περβόλι μας τ’ όμορφο

’πεψεν: έπεμψεν, έστειλε (αόριστος του ρ. πέμπω)

Λάκκοι Χανίων

Όλα τα τραγούδια από την Κρήτη

Σχόλια

Ριζίτικο τραγούδι από το χωριό Λάκκοι Χανίων. Πρόκειται για ένα από τα ωραιότερα δείγματα αποθαυμασμού της φύσης, εν προκειμένω του περιβολιού, όπου συνυπάρχουν όλες οι φυσικές ομορφιές.
Τα ριζίτικα, τα «τραγούδια» όπως ονομάζονταν παλαιότερα, είναι φωνητικά κομμάτια με αφηγηματικό περιεχόμενο. Ερμηνεύονται από μία φωνή ή και ομάδα φωνών, συνήθως χωρίς τη συνοδεία μουσικών οργάνων. Η ονομασία «ριζίτικα» προέρχεται πιθανότατα από τις ρίζες, τους πρόποδες των βουνών της Κρήτης και κυρίως των Λευκών Ορέων, που είναι ο κατεξοχήν τόπος δημιουργίας και έμπνευσης των τραγουδιών αυτών.

Μοιράσου τους στίχους

>> Φύση και Παραδοσιακό Τραγούδι

Αυγή τσ’ αυγής

Αυγή τσ’ αυγής θα σηκωθώ ’πού του βουνού τη ρίζα
να σύρω να ξημερωθώ βουνό μου στην κορφή σου
να κάμω κύκλο στο βουνό, βολίτα στη μαδάρα
να βρω μια πέτρα ριζιμιά να διπλωθώ να κάτσω
ν’ ακούσω γερακιού φωνή και φάλκο να λαλήσει
ν’ ακούσω και την πέρδικα να γλυκοκακαρίσει
ν’ ακούσω πετροκότσυφο

βολίτα: βόλτα, περίπατος
μαδάρα: γυμνό, άδενδρο βουνό με ορεινά βοσκοτόπια
ριζιμιά: βαθιά ριζωμένη
φάλκο: είδος γερακιού

Κρήτη

Όλα τα τραγούδια από την Κρήτη

Σχόλια

Ριζίτικο τραγούδι που εξυμνεί με αισθαντικό τρόπο τα θέλγητρα, τις ομορφιές και την πανίδα (τα πουλιά) στις ορεινές περιοχές της Κρήτης.
Τα ριζίτικα, τα «τραγούδια» όπως ονομάζονταν παλαιότερα, είναι φωνητικά κομμάτια με αφηγηματικό περιεχόμενο. Ερμηνεύονται από μία φωνή ή και ομάδα φωνών, συνήθως χωρίς τη συνοδεία μουσικών οργάνων. Η ονομασία «ριζίτικα» προέρχεται πιθανότατα από τις ρίζες, τους πρόποδες των βουνών της Κρήτης και κυρίως των Λευκών Ορέων, που είναι ο κατεξοχήν τόπος δημιουργίας και έμπνευσης των τραγουδιών αυτών.

Μοιράσου τους στίχους

>> Φύση και Παραδοσιακό Τραγούδι

Χαμέμηλον

Και ντ’ έπαθες χαμέμηλον και στέκεις μαρεμένον
γιάμ’ η ρίζα σ’ εδίψασεν, γιάμ’ ο καρπό σ’ ελλάεν
γιάμ’ ασ’ σα χαμελόκλαδα σ’, κανέναν εζαλίεν
Νια η ρίζα μ’ εδίψασεν, νια ο καρπό μ’ ελλάεν
νια ασ’ σα χαμελόκλαδα μ’ κανέναν εζαλίεν
έναν κορίτσ’ κι έναν παιδίν, ’ς ση ρίζα μ’ εφιλέθαν
εποίκαν όρκον κι όμνυσμαν να μη ευτάν’ χωρισίαν
ατώρα εχωρίγανε, γιάμ’ έχω εγώ το κρίμαν

χαμέμηλον: κοντομηλιά
γιάμ’: άραγε, μήπως (από την έκφραση: για να μη)
ελλάεν: άλλαξε
χαμελόκλαδα: χαμηλά κλαδιά
εζαλίεν: ζαλίστηκε
νια: ούτε
κορίτσ’: κοπέλα
παιδίν: παλληκάρι
εφιλέθαν: φιλήθηκαν
εποίκαν: έκαναν
όμνυσμαν: ορκίστηκαν
ευτάν: κάνουν
κρίμαν: αμαρτία

Τραπεζούντα

Όλα τα τραγούδια από τον Πόντο

Σχόλια

Τραγούδι από την Τραπεζούντα του Πόντου, στα βήματα του χορού διπάτ. Θέμα του είναι μια συγκινητική ιστορία αγάπης και αποχωρισμού, με μοναδικό μάρτυρα ένα δέντρο, μια κοντομηλιά, η οποία και την αφηγείται.

Μοιράσου τους στίχους

>> Φύση και Παραδοσιακό Τραγούδι

Πάμε κόρ’ σα κάστανα

Πάμε κόρ’ σα κάστανα, κάστανα σερεύομε
σεπεπί’ τη καστανί’, πέλκι μασχαρεύομεν

Πάμε κόρ’ απέσ’ σ’ ορμάν’, και με τ’ έναν μαχανά
πάμε να φιλίουμες και ν’ αποχωρίουμες

Ακεί πέρα λάσκεσαι, ευρίκ’ς κι αγκαλιάσκεσαι
κι εγώ κάτ’ να λέγω σε, ντο πολλά χολιάσκεσαι

σερεύω ή σωρεύω: μαζεύω
σεπεπί’: με αφορμή
πέλκι: ίσως, πιθανόν
μασχαρεύω: αστειεύομαι, ερωτοτροπώ
απέσ’: τοπικώς, προς τα μέσα
ορμάν’: δάσος
μαχανά: αφορμή, δικαιολογία
λάσκεσαι: κάνεις βόλτα
αγκαλιάσκεσαι: αγκαλιάζεις
ντο: τι (από την έκφραση τι ένι το= τι είναι εκείνο)
χολιάσκεσαι: χολώνεις, νευριάζεις

Πόντος

Όλα τα τραγούδια από τον Πόντο

Σχόλια

Τραγούδι από τον Πόντο για τη συγκομιδή των κάστανων, στα βήματα του χορού άτσιαπατ. Κάθε ομαδική εργασία όπως η συγκομιδή καρπών, πέρα από το μοίρασμα του μόχθου, ήταν ευκαιρία για κάθε είδους κοινωνικές συναναστροφές.

Μοιράσου τους στίχους

>> Φύση και Παραδοσιακό Τραγούδι

Λεμόνα

Σίτια ’πέγ’να ομάλια ομάλια
είδα ορμάνια και λιβάδια
και σην άκραν πέντε ελάτια
και ’ς ση πεγαδί’ την άκραν
έστεκεν δέντρον και μέγα
τα νεράντζια φορτωμένον
έπλωσα να παίρω ένα
εχολιάστεν η Λεμόνα
Ντο χολιάσκεσαι Λεμόνα
πάσκ’ κι ετσάκωσα κλαδόπον
γιάμ’ εμάρανα φυλλόπον
αν ετσάκωσα κλαδόπον
να τσακούται το χερόπο μ’
Κι αν εμάρανα φυλλόπον
να μαραίνεται το ψυόπο μ’

Σίτια: καθώς
’πέγ’να: πήγαινα
ομάλια: ομαλά, ευθεία
ορμάν’: δάσος
εχολιάστεν: χόλωσε, θύμωσε
πάσκ’: μήπως (από την έκφραση: πας και ένι το = μήπως είναι τούτο)
ετσάκωσα: έσπασα
γιάμ’: άραγε, μήπως (από την έκφραση: για να μη)
ψυόπο: ψυχούλα

Πόντος

Όλα τα τραγούδια από τον Πόντο

Σχόλια

Τραγούδι της αγάπης από τον Πόντο, στα βήματα του χορού διπάτ. Αλληγορική ερωτοτροπία του άντρα με γυναίκα που συμβολίζεται από τη Λεμονιά. Είναι χαρακτηριστικές οι περιγραφές του φυσικού περιβάλλοντος στην αρχή του τραγουδιού.