Δράσεις του έργου LIFE Wild Wolf για την αντιμετώπιση των περιστατικών ισχυρής εξοικείωσης λύκων στη προστατευόμενη περιοχή της Πάρνηθας

Σε διερεύνηση των αιτιών και σε δράσεις αντιμετώπισης των περιστατικών ισχυρής εξοικείωσης λύκων στην προστατευόμενη περιοχή της Πάρνηθας (Κρυονέρι-Βαρυπόμπη) έχουν προχωρήσει τους τελευταίους μήνες η Ομάδα Επέμβασης για τον λύκο της Περιβαλλοντικής Οργάνωσης Καλλιστώ και η Μονάδα Διαχείρισης Προστατευόμενων Περιοχών Αττικής του ΟΦΥΠΕΚΑ, οι οποίοι αποτελούν εταίρους  του ευρωπαϊκού προγράμματος LIFE Wild Wolf.

Τους τελευταίους τέσσερις μήνες έχουν γνωστοποιηθεί ευρύτερα, μέσα από αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και αναφορές σε Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης, περιστατικά προσεγγίσεων νεαρών ατόμων λύκου σε ανθρώπους στην περιοχή του Κρυονερίου και της Βαρυμπόμπης, όπου σε μια περίπτωση, στις 21/2/2026, υπήρξε και φυσική επαφή ενός από αυτά τα ζώα με δρομέα (τράβηγμα ρούχου και επιπόλαιο δήγμα).

Αρχικά, και προς επιβεβαίωση του περιστατικού, πραγματοποιήθηκε άμεσα από το προσωπικό της Καλλιστώ λήψη γενετικού υλικού από τα ρούχα του δρομέα και εν συνεχεία γενετική ανάλυση από το συνεργαζόμενο με το πρόγραμμα LIFE Wild Wolf εργαστήριο γενετικής του Βιολογικού τμήματος του ΑΠΘ, όπου και διαπιστώθηκε η εμπλοκή αρσενικού ατόμου λύκου στο περιστατικό.

Τα περιστατικά ταξινομήθηκαν σε υψηλή κλίμακα κρισιμότητας με βάση το πρωτόκολλο αντιμετώπισης που χρησιμοποιείται στο πλαίσιο του προγράμματος LIFE Wild Wolf και περιλαμβάνει στις περιπτώσεις αυτές συγκεκριμένες ενέργειες αντιμετώπισης, όπως σύλληψη των λύκων και πολλαπλές δευτερογενείς απωθήσεις σε μια προσπάθεια αναστροφής της εξοικειωμένης συμπεριφοράς και εν συνεχεία παρακολούθηση της απόκρισης τους. Οι δευτερογενείς απωθήσεις αφορούν την πρόκληση επώδυνου ερεθίσματος, εφόσον τα ζώα επιδεικνύουν ανεπιθύμητη συμπεριφορά, κάτι που στη συγκεκριμένη περίπτωση αφορά την κατ’ επανάληψη ενεργητική προσέγγιση ανθρώπων σε αποστάσεις μικρότερες των 30 μέτρων.

Στις 28/3 και ώρα 8:30 κατά τη διάρκεια επόπτευσης της περιοχής μεταξύ Βαρυμπόμπης- Κρυονερίου η Ομάδα Επέμβασης για τον λύκο της Περιβαλοντικής Οργάνωσης Καλλιστώ εντόπισε με τη χρήση μη επανδρωμένου αεροχήματος (drone) ισχυρά εξοικειωμένο λύκο επί δασικού δρόμου, ο οποίος προσέγγισε ενεργητικά την ομάδα σε κοντινή απόσταση (<10μ). Πραγματοποιήθηκε επιτυχώς επιτόπια αναισθητοποίηση του λύκου, ο οποίος ήταν θηλυκός, ενός έτους. Στη συνέχεια, αφού του δόθηκε η αναγκαία κτηνιατρική περίθαλψη, τοποθετήθηκε κολάρο εντοπισμού, ελήφθησαν δείγματα αίματος, έγιναν οι απαραίτητες μετρήσεις και το ζώο παρέμεινε σε φορητό μεταλλικό κλωβό μέχρι να συνέλθει από την αναισθησία. Εν συνεχεία επιστράφηκε στην ίδια περιοχή ενώ κατά την διάρκεια της εξόδου από τον κλωβό έγιναν περαιτέρω ενέργειες απώθησης με την χρήση εκτοξευτήρα χρωμοσφαιριδίων (paintball).

Στη συνέχεια, και κατά το διάστημα από 29/3 έως και 16/4, πραγματοποιήθηκαν 18 πειραματικές πεζή προσεγγίσεις του ζώου σε συνεργασία της Ομάδας Επέμβασης για τον λύκο της Περιβαλοντικής Οργάνωσης Καλλιστώ με την Μονάδα Διαχείρισης Προστατευόμενων Περιοχών Αττικής του ΟΦΥΠΕΚΑ, ώστε να ελεγχθεί κατά πόσον η επιχείρηση σύλληψης και απώθησης είχε αποτρεπτικό αποτέλεσμα, και αν ο λύκος θα επιχειρούσε προσέγγιση, ώστε να πραγματοποιηθεί περαιτέρω εφαρμογή δευτερογενούς απώθησης, κάτι το οποίο απαιτήθηκε στις 5/4 με την χρήση εκτοξευτήρα χρωμοσφαιριδίων και είχε ως αποτέλεσμα ο λύκος να απομακρυνθεί σε απόσταση άνω των τριών χιλιομέτρων.

Ως αποτέλεσμα συνολικά των ενεργειών αυτών διαπιστώθηκε έντονη αποφυγή από τον λύκο της Ομάδας Επέμβασης σε όλες τις επόμενες πειραματικές προσεγγίσεις. Επιπλέον, οι αναφορές από πολίτες για προσεγγίσεις του συγκεκριμένου λύκου αφορούσαν μόνο μια περίπτωση, στις 15/4, κατά τη διάρκεια συνάντησης του ζώου με δρομέα πάνω σε δασικό δρόμο, όπου όμως οι αποστάσεις ενεργητικής προσέγγισης ήταν συγκριτικά σημαντικά μεγαλύτερες και το ζώο αρκετά πιο επιφυλακτικό ως απόρροια των επεμβάσεων, δηλαδή η εξοικειωμένη συμπεριφορά φαίνεται να παραμένει αλλά με μικρότερη συχνότητα και ένταση.

Όσον αφορά τις αιτίες εμφάνισης της εξοικειωμένης συμπεριφοράς των συγκεκριμένων λύκων, επιβεβαιώθηκαν κατά την διάρκεια των σχετικών ερευνών οι αρχικές ενδείξεις, ότι λυκόπουλα είχαν εκούσια ταϊστεί από ανθρώπους την περίοδο από το καλοκαίρι του 2025 έως πιθανόν και τον χειμώνα του 2026, καθ’ ομολογία  κατοίκου της περιοχής. Το  γεγονός αυτό, σε συνδυασμό με τον μεγάλο αριθμό των επισκεπτών της περιοχής καθ΄ όλη την διάρκεια του έτους, μπορεί να ερμηνεύσει σε σημαντικό βαθμό την ισχυρή εξοικείωση των νεαρών λύκων με τους ανθρώπους, ως απόρροια λανθασμένης ανθρώπινης συμπεριφοράς και της ελλιπούς διαχείρισης του μεγάλου αριθμού επισκεπτών της περιοχής της Τατοΐου στην ανατολική Πάρνηθα (Ζώνη Β.4 Εθνικού Πάρκου). Στην περιοχή, πραγματοποιείται ήδη συστηματική ενημέρωση κατοίκων και επισκεπτών από τη Μονάδα Διαχείρισης Προστατευόμενων Περιοχών Αττικής του ΟΦΥΠΕΚΑ και την Περιβαλλοντική Οργάνωση Καλλιστώ.

Στις επόμενες ενέργειες της ομάδας επέμβασης του προγράμματος LIFE Wild Wolf περιλαμβάνεται η συνέχιση των απωθήσεων, όταν και εφόσον αυτές είναι δυνατές ή απαραίτητες, ο εντοπισμός και του δεύτερου εξοικειωμένου νεαρού ζώου, η τοποθέτηση ενημερωτικών πινακίδων με συγκεκριμένες οδηγίες για την αποφυγή ανθρώπινων συμπεριφορών που ευνοούν την ισχυρή εξοικείωση των λύκων και την ορθή αντίδραση σε περίπτωση συνάντησης με λύκους.

Λίγα λόγια για το ευρωπαϊκό έργο LIFE Wild Wolf

Το ευρωπαϊκό πρόγραμμα LIFE Wild Wolf αποσκοπεί στην υλοποίηση δράσεων που θα επιτρέψουν τη συνύπαρξη του ανθρώπου με τον λύκο σε περιαστικές περιοχές στην Ευρώπη. Στοχεύει σε μία ισορροπημένη και μακροπρόθεσμη διατήρηση των λύκων σε αστικές και περιαστικές περιοχές οχτώ χωρών της νότιας και κεντρικής Ευρώπης (Ελλάδα, Γερμανία, Ιταλία, Κροατία, Πορτογαλία, Σουηδία, Σλοβενία και Τσεχία), μέσα από τη βελτίωση της τεχνικής και επιχειρησιακής ικανότητας των αρμόδιων αρχών να διαχειρίζονται και να αποτρέπουν συγκρούσεις που σχετίζονται με τον άνθρωπο.

Παράλληλα, ενθαρρύνει βιώσιμες πρακτικές που διατηρούν την άγρια φύση του λύκου και βελτιώνουν την ικανότητα των ανθρώπων να αντιμετωπίζουν τα προβλήματα που δυνητικά δημιουργούν. Ανάμεσα στους φορείς που συμμετέχουν στο πρόγραμμα συγκαταλέγονται πανεπιστήμια, φορείς τοπικής αυτοδιοίκησης, προστατευόμενες περιοχές, περιβαλλοντικές οργανώσεις και κυνηγετικές ομοσπονδίες.

Στην Ελλάδα η περιοχή του έργου είναι ο Εθνικός Δρυμός της Πάρνηθας. Εταίροι στο έργο από ελληνικής πλευράς είναι η Περιβαλλοντική Οργάνωση «Καλλιστώ» και ο «Οργανισμός Φυσικού Περιβάλλοντος και Κλιματικής Αλλαγής (ΟΦΥΠΕΚΑ)» με κομβική την συμβολή της Μονάδας Διαχείρισης Εθνικών Πάρκων Πάρνηθας, Σχοινιά και Προστατευόμενων Περιοχών Σαρωνικού Κόλπου.